Көркем әдебиет стилі: көркемдегіш құралдар және тіл байлығы

Көркем әдебиет стилі — өмір шындығын көркем бейнелер арқылы суреттейтін, оқырманның эстетикалық талғамы мен сезіміне әсер ететін сөз өнерінің стилі.

Басты белгілері:

1. Бейнелілік, сезімталдық, поэтикалық қуат;

2. Сөздердің тура емес, ауыспалы мағынасында (троптар) еркін қолданылуы;

3. Тілдегі барлық байлықты, мақал-мәтелдерді, синонимдер мен диалектілерді шығармашылықпен кірістіру;

4. Автордың жеке дара қолтаңбасының (идиостиль) айқын көрінуі.

Көркем шығармада қолданылатын басты көркемдегіш тәсілдер:

1. Метафора (ауыстыру) — екі құбылыстың ұқсастығына негізделіп, астарлы қолданылуы («Алтын күн күлімдеді»);

2. Кейіптеу (жандандыру) — табиғат құбылыстары мен жансыз заттарға адамның қылығын телу («Жел күрсінді», «Бұлақ сыңғырлады»);

3. Теңеу — заттың белгісін өзге затпен салыстыру (-дай/-дей, секілді арқылы: «Арыстандай айбатты»);

4. Метонимия (алмастыру) — шектес ұғымдардың бірінің орнына екіншісінің аталуы («Ауыл көшіп жатыр», «Абайды оқыдым»);

5. Гипербола (әсірелеу) — затты не құбылысты шектен тыс ұлғайтып көрсету («Төбесі көкке жетті»);

6. Литота (кішірейту) — затты шектен тыс кішірейту («Түймедейді түйедей қылды», «Бір тамшыдай»).

Сөйлем құрылысын көркемдеу тәсілдері:

- Инверсия — сөйлем мүшелерінің орындарын әдейі өзгерту (Мысалы: «Келді көктем шаттанып»);

- Параллелизм — ойдың немесе табиғат көрінісі мен адам сезімінің егізделіп суреттелуі;

- Эллипсис — сөйлемнің белгілі бір мүшесін (көбіне баяндауышты) түсіріп тастау.

Төмендегі ретпен көркем мәтінге сараптама жасаңыз: