Қазақ тілі: бағдарлама, тақырыптар, грамматика, жаттығулар және ҰБТ

Знакомство с казахским алфавитом, различие между звуком и буквой, гласными и согласными, первые казахские слова приветствия.

Произношение 9 уникальных звуков казахского языка: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, І, их артикуляция и примеры слов.

Лексическое значение слова в казахском языке, прямое и переносное значение, многозначные слова (көп мағыналы сөздер) и контекст.

Закон озвончения согласных в конце слова. Почему глухие Қ и К при добавлении гласных превращаются в звонкие Ғ и Г (сабақ -> сабағы, жүрек -> жүрегі).

Различие между непроизводными (түбір) и производными (туынды) словами, словообразующие суффиксы профессий, признаков и мест, понятие однокоренных слов.

Тәуелдік жалғауларының үш жағы, жекеше және көпше түрлері, заттың біреуге меншікті екенін білдіруі және дыбыстық үндестік ережесі.

Қазақ тіліндегі сөз таптары жүйесі, атаушы (негізгі) және көмекші сөз таптары, олардың лексика-грамматикалық белгілері.

Қазақ тіліндегі барлық 7 септік (Атау, Ілік, Барыс, Табыс, Жатыс, Шығыс, Көмектес), олардың сұрақтары, жалғаулары және сөйлемдегі мәні.

Қазақ тілінің Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік мәртебесі, тіл мен сөйлеудің өзара байланысы, ауызша және жазбаша сөйлеу, фонетика ғылымының негіздері.

Қазақ тіліндегі 12 дауысты дыбыстың үш түрлі белгісі бойынша ғылыми классификациясы: жуан-жіңішке, ашық-қысаң, еріндік-езулік жұптары.

Тілдің пассив сөздік қоры, көне сөздердің екі үлкен саласы: тарихи сөздер (заты жойылған) және архаизмдер (атауы жаңарған), көркем әдебиеттегі стилистикалық рөлі.

Тілдің белсенді жаңаруы, неологизмдердің жасалу жолдары, ғылым мен техника тілі — терминдер, шет тілінен енген кірме сөздердің дыбыстық бейімделуі.

Етістіктің объектіге қатысы, сабақты етістік (тура толықтауышты, табыс септікті қажет ететін) және салт етістік (объектіні қажет етпейтін) заңдылықтары.

Етіс категориясы, қимыл мен оны орындаушы субъект арасындағы қатынас, етістің 5 түрі: негізгі, өздік (-ын/-ін), өзгелік (-тыр, -ғыз), ырықсыз (-ыл/-іл), ортақ (-ыс/-іс).

Көмекші сөз табы — шылаулар, дербес мағынасының болмауы, септеулік, жалғаулық және демеулік шылаулардың мағыналары мен емлесі.

Дыбыстық еліктеуіш және қимылдық бейнелеуіш сөздер, одағайлардың түрлері (көңіл-күй, жекіру, шақыру) және олардың тыныс белгілері.

Екі не одан да көп жай сөйлемнің мағыналық және құрылымдық жағынан бірігуі, құрмалас сөйлемдердің салалас және сабақтас түрлеріне ажыратылуы.

Ыңғайлас, қарсылықты, себеп-салдар, кезектес, талғаулы және түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналары, жалғаулықтары мен пунктуациясы.

Қазақ әдеби тілінің функционалдық стильдер жүйесі, сөйлеу саласына қарай жіктелуі, ауызекі және кітаби стильдердің өзара айырмашылығы.

Ғылыми стильдің тілдік белгілері: логикалық жүйелілік, терминдер мен анықтамалар, ғылыми мақала, тезис және аннотация жазу мәдениеті.

Түркі тілдерінің шығу тегі, Орхон-Енисей руникалық жазба ескерткіштері (Күлтегін, Тоныкөк, Білге қаған), Махмұд Қашқаридің «Диуани лұғат ат-түрк» еңбегі.

Алаш көсемі Ахмет Байтұрсынұлының қазақ тіл біліміне қосқан өлшеусіз үлесі, «Төте жазу» әліпбиі, «Тіл — құрал» оқулықтары және қазақ терминологиясының негізін салуы.

Выражение принадлежности предмета лицу в казахском языке: окончания 1-го (менин), 2-го (сенин, сиздин) и 3-го (онын) лиц единственного и множественного числа.

Классификация частей речи в казахском языке: самостоятельные части речи (зат есім, сын есім, сан есім, есімдік, етістік, үстеу) и служебные слова (көмекші сөздер).

Склонение существительных по 7 падежам: Атау, Ілік, Барыс, Табыс, Жатыс, Шығыс, Көмектес. Вопросы, окончания и значения каждого падежа.

Статус государственного языка в Конституции РК, различие между языком (тіл) и речью (сөйлеу), предмет фонетики и звуковой состав казахского языка.

Научная классификация казахских гласных: по положению языка (жуан/жіңішке), по раствору рта (ашық/қысаң), по участию губ (еріндік/езулік).

Пассивный словарный запас казахского языка: различие между тарихи сөздер (историзмами — исчезли сами реалии) и архаизмдер (архаизмами — реалии остались, но сменились названия).

Пополнение словарного состава: неологизмы (жаңа сөздер), научные термины и способы их адаптации в казахском языке, заимствованная лексика (кірме сөздер).

Грамматическая категория переходности глагола: связь с прямым объектом в винительном падеже (Табыс септік: кімді? нені?), различие между сабақты (переходными) и салт (непереходными).

Залоговая система казахского глагола: негізгі етіс (основной), өздік етіс (возвратный), өзгелік етіс (понудительный), ырықсыз етіс (страдательный), ортақ етіс (совместно-взаимный).

Служебные части речи (шылау): септеулік шылаулар (послелоги, управляющие падежами), жалғаулық шылаулар (сочинительные и подчинительные союзы), демеулік шылаулар (смысловые частицы).

Образная лексика казахского языка: еліктеуіш (звукоподражание слуху) и бейнелеуіш (зрительный образ формы и движения), междометия (одағайлар: көңіл-күй, жекіру, шақыру).

Сложное предложение в казахском языке: различие между сложносочиненными (салалас — равноправные части) и сложноподчиненными (сабақтас — главное и придаточное с деепричастными/причастными сказуемыми).

Классификация салалас: ыңғайлас (соединительные), қарсылықты (противительные), себеп-салдар (причинно-следственные), кезектес (чередования), талғаулы (разделительные), түсіндірмелі (пояснительные) и пунктуация.

Классификация стилей речи казахского литературного языка: сөйлеу стилі (разговорный) и четыре книжных стиля: ғылыми (научный), ресми-іс қағаздар (официально-деловой), публицистикалық (публицистический), көркем әдебиет (художественный).

Особенности научного стиля: терминологическая система, однозначность, вводные конструкции логической связи, жанры научного стиля (баяндама, реферат, мақала, тезис, аннотация).

Истоки казахского языка: древнетюркская руническая письменность V–VIII веков, стелы Кюль-тегина, Бильге-кагана и Тоньюкука, расшифровка В. Томсена и В. Радлова, преемственность тюркских языков.

Научный подвиг Ахмета Байтурсынова: создание первого национального алфавита «Төте жазу» (1912 г.), фундаментальный трехтомный труд «Тіл — құрал», создание казахской лингвистической терминологии, учебник «Оқу құралы».

Главный закон казахского языка — закон сингармонизма. Деление гласных на твердые (жуан) и мягкие (жіңішке) и правила подбора окончаний.

Классификация 25 согласных звуков казахского языка на глухие (қатаң), звонкие (ұяң) и сонорные (үнді) и их роль в стыковке окончаний.

Три типа слогов в казахском языке: открытый слог (ашық буын), закрытый слог (тұйық буын) и прикрытый/закрытый с двух сторон (бітеу буын).

Состав казахского слова. Главная часть — түбір (корень). Разница между жұрнақ (суффикс, создает новое слово) и жалғау (окончание, связывает слова).

Көптік жалғауларының толық жүйесі, септік жалғауларының мағынасы, алғашқы үш септік: Атау, Ілік және Барыс септіктері.

Сын есімнің екі негізгі тобы: сапалық сын есімдер (негізгі сапа) және қатыстық сын есімдер (жұрнақ арқылы басқа сөз табынан жасалған сапа).

Есімдіктердің сөз табы ретіндегі мәні, заттың атын қайталамау қызметі, жіктеу есімдіктері (Мен, Сен, Сіз, Ол...) және сілтеу есімдіктері (Бұл, Осы, Сол...).

Етістіктердің жақ бойынша өзгеруі (жіктелуі), жіктік жалғауларының жекеше және көпше түрлері, бастауыш пен баяндауыштың қиысуы.

Дауыссыз дыбыстардың акустикалық (қатаң, ұяң, үнді) және жасалу орны мен тәсіліне қарай жіктелуі, сөздердің дыбыстық үндесіміне әсері.

Түркі тілдерінің, соның ішінде қазақ тілінің басты фонетикалық заңы — сингармонизм: буын үндестігі, дыбыс үндестігі (ілгерінді, кейінді және тоғыспалы ықпал).

Жалпыхалықтық лексика және қолданылу аясы шектеулі сөздер: кәсіби сөздер (белгілі бір шаруашылық пен мамандық иелерінің тілі) және диалект сөздер (аймақтық ерекшеліктер).

Қазақ тіліндегі жаңа сөз жасаудың екі негізгі бағыты: синтетикалық (жұрнақтар арқылы) және аналитикалық (біріккен сөздер, кіріккен сөздер, қос сөздер және қысқарған сөздер).

Есімшенің екі жақты табиғаты (есім және етістік белгілері), есімше жұрнақтары (-ған/-ген, -ар/-ер, -атын/-етін, -мақ/-мек), сөйлемде анықтауыш және баяндауыш болуы.

Көсемшенің ерекшелігі, негізгі қимылға қосымша амалды білдіруі, үш түрлі жұрнақ жүйесі, көмекші етістіктермен тіркесіп күрделі етістік жасауы.

Сөз тіркесінің құрылымы, бағыныңқы және басыңқы сыңарлар, сөздердің сабақтаса байланысуының 5 түрі: қиысу, матасу, меңгеру, жанасу, қабысу.

Бастауыш пен баяндауыштың сөз таптарынан жасалуы, дара және күрделі түрлері, бастауыш пен баяндауыш арасында сызықшаның (-) қойылу шарттары.

Бағыныңқы сөйлемнің негізгі ойды білдіретін басыңқы сөйлемге бағыну сипаты, шартты, қарсылықты, себеп және мезгіл бағыныңқылы сабақтастардың жасалу тәсілдері.

Басыңқыдағы қимылдың қалай орындалғанын немесе мақсатын білдіретін қимыл-сын және мақсат бағыныңқы сөйлемдердің жасалуы.

Ресми-іс қағаздар стилінің тілдік қалыптары, өтініш, сенімхат, түйіндеме (резюме), хаттама толтыру ережелері мен реквизиттері.

Қоғамдық-саяси өмірді қамтитын публицистикалық стильдің мақсаты мен қызметі, ақпараттық және талдамалы жанрлары, сөз құдіреті.

Қазақ жазуының тарихи графикалық жүйелері (руна, төте жазу, латын, кирилл), латын қарпіне көшудің геосаяси, цифрлық және тілдік маңызы.

ҰБТ сынағында жиі кездесетін фонетикалық құбылыстар (сингармонизм, ілгерінді-кейінді ықпал) және лексикалық күрделі сұрақтар бойынша дайындық базасы.

Шесть пар окончаний множественного числа (-лар/-лер, -дар/-дер, -тар/-тер), правила выбора, введение в падежные вопросы Атау, Ілік, Барыс.

Прилагательные, отвечающие на вопросы Қандай? Қай?, деление на качественные (сапалық) и относительные (қатыстық), способы образования.

Разряды местоимений: личные местоимения (жіктеу есімдіктері) и указательные местоимения (сілтеу есімдіктері), их склонение по падежам.

Изменение глаголов по лицам и числам. Личные окончания 1-го, 2-го (простая и вежливая формы) и 3-го лиц, согласование подлежащего и сказуемого.

Деление 25 согласных на қатаң (глухие), ұяң (звонкие) и үнді (сонорные), участие шума и голоса, способы образования преград.

Основополагающий фонетический закон казахского языка: буын үндестігі (гармония слогов) и дыбыс үндестігі (ассимиляция: ілгерінді, кейінді, тоғыспалы).

Разделение лексики на общенародную (жалпылама) и ограниченного употребления (жалпылама емес): термины профессий (кәсіби сөздер) и территориальные диалекты (диалект сөздер).

Словообразование в казахском языке: синтетический способ (суффиксация) и аналитический способ (сложные слова: біріккен, қос, қысқарған, кіріккен сөздер).

Есімше (причастие): сочетание свойств глагола и прилагательного, суффиксы временных форм (-ған/-ген, -атын/-етін, -ар/-ер, -мақ/-мек), субстантивация причастий.

Көсемше (деепричастие): обозначение добавочного действия к главному сказуемому, три группы суффиксов (-а/-е/-й, -ып/-іп/-п, -ғалы/-гелі), образование сложных глаголов.

Подчинительная связь в казахском словосочетании: қиысу (согласование в лице), матасу (притяжательная изафетная связь), меңгеру (управление падежами), қабысу (примыкание по смыслу), жанасу (слабое примыкание).

Грамматическая основа простого предложения: бастауыш (подлежащее) и баяндауыш (сказуемое), способы их выражения, правила постановки тире (сызықша) между ними.

Четыре ведущих вида СПП: шартты бағыныңқы (-са/-се), қарсылықты бағыныңқы (-са да, -ғанымен), себеп бағыныңқы (-ғандықтан), мезгіл бағыныңқы (-ғанда, -ған соң).

Қимыл-сын бағыныңқы (образа действия: қалай? қайтіп?) с суффиксами -ып/-іп, -а/-е, -дай/-дей и мақсат бағыныңқы (цели: не мақсатпен?) с суффиксами -у үшін, -сын деп, -ғалы.

Язык официальных документов: реквизиты делового письма, жанры личной и служебной документации: өтініш (заявление), түйіндеме (резюме), хаттама (протокол), қолхат (расписка), сенімхат (доверенность).

Язык средств массовой информации: функция воздействия и информирования, жанры публицистики: мақала (статья), очерк, сұхбат (интервью), үндеу (воззвание), фельетон, общественно-политическая лексика.

Историческая эволюция графики казахского языка: руника, арабская графика (төте жазу), латиница Яналиф (1929–1940), кириллица (с 1940 г.) и поэтапный переход на модернизированную латинскую графику.

Практикум ЕНТ (ҰБТ) повышенной сложности: тестовые ловушки на сингармонизм, орфоэпию (айтылу мен жазылу), дифтонги, сонорные звуки, омонимы и фразеологизмы.

Деление казахских слов на слоги, зависимость слогов от гласных, правила переноса слов с одной строки на другую (тасымал).

Существительные в казахском языке. Уникальное правило: вопрос Кім? (Кто?) задается ТОЛЬКО людям, вопрос Не? (Что?) — всему остальному, включая животных.

Существительные в казахском языке (Зат есім). Отсутствие грамматического рода! Деление на собственные (жалқы) и нарицательные (жалпы) имена.

Прилагательные в казахском языке. Вопросы Қандай? (Какой?) и Қай? (Который?). Названия основных цветов, форм и вкусовых качеств предметов.

Есептік және реттік сан есімдердің тереңдетілген ережелері, құранды және дара сандар, сан есімдердің емлесі және жазылуы.

Етістіктің шақ категориясы, іс-әрекеттің сөйлеп тұрған уақытқа қатысы, осы шақ, өткен шақ және келер шақтың жалғаулары мен сұрақтары.

Бірыңғай мүшелер ұғымы, олардың бірдей сұраққа жауап беріп, бір сөзге бағынуы, үтірдің қойылу ережелері мен жалғаулық шылаулар.

Жай сөйлем мен құрмалас сөйлемнің айырмашылығы, құрмалас сөйлемдегі грамматикалық негіздер (екі немесе одан да көп бастауыш-баяндауыш) және байланысу тәсілдері.

3 типа слогов (ашық, тұйық, бітеу), правила переноса слов, закон ударения на последний слог, нормы литературного произношения (орфоэпия) и правила орфографии.

Тілдің лексикалық қоры, сөз мағыналарының табиғаты, көп мағыналы сөздер (полисемия), метафора мен метонимияның бастамасы.

Зат есімнің семантикалық терең жіктелуі: көзбен көріп, қолмен ұстауға болатын деректі зат есімдер және тек ақылмен, сезіммен сезілетін дерексіз зат есімдер.

Сын есімнің шырай категориясы, сапалық белгінің көбею не азаю дәрежесі, шырайдың 4 түрінің (жай, салыстырмалы, күшейтпелі, асырмалы) жасалу жолдары.

Тұйық етістіктің ерекшелігі, «-у» жұрнағы арқылы жасалуы, қимылдың атын білдіруі, зат есім сияқты септелуі, тәуелденуі және сөйлемде бастауыш, толықтауыш болуы.

Етістіктің рай категориясы, сөйлеушінің қимылға көзқарасы мен қатынасы, 4 рай түрі (ашық, бұйрық, шартты, қалау райлары) және олардың жасалуы.

Тұрлаусыз мүшелер жүйесі, сөйлемдегі ойды нақтылау және толықтыру рөлі, анықтауыш (ирек сызық), толықтауыш (ирек-ирек емес, үзік сызық), пысықтауыш (нүктелі үзік сызық).

Айқындауыш ұғымы, оңашаланған және қосалқы айқындауыштар, жалпылауыш сөздермен келген бірыңғай мүшелер және олардың тыныс белгілері (қос нүкте және сызықша).

Құрамында кем дегенде үш жай сөйлем болатын, салаласа да, сабақтаса да байланысатын күрделі синтаксистік конструкциялар және олардың тыныс белгілері.

Басқа біреудің сөзін айнытпай беру (төл сөз) немесе мазмұнын сақтай отырып өз сөзімен өзгертіп беру (төлеу сөз), цитаталар емлесі.

Сөз өнеріндегі көркем әдебиет стилінің өзіндік табиғаты, троптар мен бейнелі тәсілдер (метафора, кейіптеу, метонимия, теңеу, гипербола, литота).

Эссе түрлері (аргументативті, салыстырмалы, проблемалық), тезис тұжырымдау, дәйектеу (аргументация) техникасы және қорытынды шығару.

Сөз таптарының түрлену жүйесі, етістіктің күрделі шақ, рай, етіс категориялары, есімдердің септелуі мен тәуелденуінің ерекше жағдайлары.

Сөйлем мүшелерін ажырату, сөз тіркесінің байланысу тәсілдері (матасу, меңгеру, қабысу), күрделі салалас, сабақтас және көп компонентті аралас сөйлемдерді тестте сараптау.

Количественные (қанша? неше?) и порядковые (нешінші?) числительные, суффиксы -ыншы/-інші, -ншы/-нші, правила написания чисел с дефисом.

Понятие грамматического времени действия: өткен шақ (прошедшее), осы шақ (настоящее), келер шақ (будущее), их суффиксы и согласование со сказуемым.

Понятие однородных членов (бірыңғай мүшелер), союзы және, мен, бірақ, немесе, правила постановки запятых при перечислении и противопоставлении.

Различие между простым (жай сөйлем) и сложным (құрмалас сөйлем) предложениями, определение двух и более грамматических основ, союзы и интонация связи.

Богатство казахской лексики: прямое значение (тура мағына), метафорическое переносное значение (ауыспалы мағына), многозначные слова (көп мағыналы сөздер).

Семантическое деление существительных: деректі (конкретные — можно увидеть, потрогать) и дерексіз (абстрактные — чувства, мысли, духовные понятия).

Система 4 степеней казахского прилагательного: жай шырай (положительная), салыстырмалы (сравнительная), күшейтпелі (усилительная), асырмалы (превосходная).

Тұйық етістік (неопределенная форма) с суффиксом -у: совмещение свойств глагола и существительного, склонение по всем 7 падежам, принятие притяжательных окончаний.

Категория наклонения: ашық рай (изъявительное — реальные действия во времени), бұйрық рай (повелительное), шартты рай (условное на -са/-се), қалау рай (желательное на -ғы/-гі кел-).

Синтаксическая роль второстепенных членов: анықтауыш (определение — волнистая линия), толықтауыш (дополнение — пунктир), пысықтауыш (обстоятельство — точка-тире).

Айқындауыш (уточняющие члены): қосалқы айқындауыш (приложения) и оңашаланған айқындауыш (обособленные уточняющие члены), знаки препинания при обособлении (дефис, запятые, тире).

Сложные синтаксические конструкции: аралас құрмалас сөйлем (минимум 3 компонента, сочетание сочинения салалас и подчинения сабақтас), составление структурных схем и пунктуация.

Способы передачи чужой речи: төл сөз (прямая речь без изменений), автор сөзі (слова автора), төлеу сөз (косвенная речь с трансформацией лиц и падежей), кавычки, двоеточие и тире.

Изобразительно-выразительные средства художественного слова: метафора (ауыстыру), теңеу (сравнение с суффиксами -дай/-дей), кейіптеу (олицетворение), метонимия (алмастыру), литота и гипербола (кішірейту, ұлғайту).

Структура академического эссе для экзаменов и ЕНТ: кіріспе (введение с тезисом), негізгі бөлім (2-3 аргумента с фактами и цитатами), қорытынды (вывод), логические коннекторы связности.

Разбор морфологических вопросов ЕНТ: сложные формы залогов и наклонений, падежные чередования местоимений (оған, мұны), переход частей речи (субстантивация есімше мен сын есім).

Тестовый разбор синтаксиса ЕНТ: различение видов придаточных (шартты vs қарсылықты), пунктуация бессоюзных сложных предложений, двоеточие и тире, цитаты.

Слова-действия (етістік), вопросы Не істеді? Не қылды? Қайтті? Положение глагола в конце предложения.

Связь между звуком, словом, предложением и связным текстом. Составление первого казахского диалога знакомства: имя, возраст, школа.

Счет от 1 до 20 и десятки до 100. Различие между количественными (қанша? неше?) и порядковыми (нешінші?) числительными. Суффиксы -ыншы/-інші.

Повествовательные (хабарлы), вопросительные (сұраулы) и восклицательные (лепті) предложения в казахском языке. Вопросительные частицы ма/ме, ба/бе, па/пе.

Сөйлем мүшелері, бастауыш пен баяндауыш (тұрлаулы мүшелер), тұрлаусыз мүшелердің қатысуына қарай жалаң және жайылма сөйлемдер.

Мәтіннің үш негізгі типі: әңгімелеу (оқиғаның дамуы), сипаттау (заттың белгісі) және пайымдау (себеп-салдар, дәлелдеу), олардың сұрақтары мен құрылымы.

Мәтіннің тақырыбы мен негізгі идеясы, абзацтарға бөлу, тірек сөздерді табу және мәтін бойынша қарапайым әрі күрделі жоспар құру.

Қазақ халқының сөйлеу этикеті, сәлемдесу мен қоштасу мәдениеті, бата беру және алғыс білдіру дәстүрі, мақал-мәтелдердің мәні.

Сөздердің мағыналық топтары: синонимдер (мәндес сөздер), антонимдер (қарама-қарсы сөздер), омонимдер (дыбысталуы бірдей, мағынасы бөлек сөздер).

Тұрақты сөз тіркестерінің (фразеологизмдердің) табиғаты, бөлшектенбейтін тұтас мағынасы, сөйлемде бір ғана мүше болуы және көркемдік мәні.

Сан есімнің 6 мағыналық түрі, олардың сұрақтары, жасалу жұрнақтары және сөйлемдегі қызметі мен орфографиясы.

Есімдіктің мағыналық толық классификациясы: жіктеу, сілтеу, сұрау, өздік, белгісіздік, болымсыздық және жалпылау есімдіктерінің ережелері мен жазылуы.

Үстеудің сөз табы ретіндегі ерекшелігі, түрленбейтін өзгермейтін табиғаты, 7 мағыналық түрі: мезгіл, мекен, сын-қимыл, мөлшер, себеп-салдар, мақсат және күшейткіш үстеулер.

Негізгі және көмекші етістіктердің тіркесімі, аналитикалық формалар, қимылдың басталуы, созылуы, аяқталу сипатын білдіруі.

Сөйлем мүшелерімен грамматикалық байланысқа түспейтін оқшау сөздер: қаратпа сөздер (тыңдаушының назарын аудару), қыстырма сөздер (сөйлеушінің көзқарасы), одағайлар және олардың тыныс белгілері.

Жай сөйлемнің құрылымдық және синтаксистік классификациясы: жақты және жақсыз сөйлемдер, толымды және толымсыз сөйлемдер, атаулы сөйлемдердің ерекшелігі.

Мәтін түзуші компоненттер, күрделі синтаксистік тұтастық (КСТ), абзацтар арасындағы тізбекті және параллель байланыс түрлері.

Сөйлеу мәдениетінің талаптары (дұрыстық, дәлдік, тазалық, көркемдік), риторикалық сұрақтар мен қазақ шешендік өнерінің ерекшеліктері.

Әдеби тілдің орныққан нормалары, орфоэпия (айтылу), орфография (жазылу), лексикалық және грамматикалық сәйкестік талаптары.

Қазақтың дәстүрлі шешендік өнерінің тарихи маңызы, Төле би, Қаз дауысты Қазыбек би және Әйтеке бидің кесімді шешендік сөздері, ел бірлігі идеясы.

ҰБТ мен халықаралық PISA зерттеулеріндегі Оқу сауаттылығы тапсырмалары, мәтіннен ақпарат іздеу, факт пен авторлық көзқарасты (пікірді) ажырату, интерпретациялау.

Мемлекеттік тілдің мәртебесі, цифрлық дәуірдегі қазақ тілі, үлкен тілдік модельдер (LLM), жасанды интеллект және қазақ тілді контентті дамыту.

Строение простого казахского предложения: главные члены (бастауыш пен баяндауыш) и второстепенные члены (тұрлаусыз мүшелер), превращение нераспространенного предложения в распространенное.

Структура связного текста: тема и главная мысль, три типа текстов (әңгімелеу мәтіні, сипаттау мәтіні, пайымдау мәтіні), составление плана.

Приемы анализа текста: выделение микротем, ключевые слова (тірек сөздер), составление простого плана, передача краткого и подробного содержания.

Нормы речевого этикета казахского народа: этикет приветствия и прощания, слова вежливости и благодарности, казахская традиция благопожелания (бата беру).

Семантические группы слов: синонимы (мағыналас сөздер) и синонимический ряд, антонимы (қарама-қарсы сөздер), омонимы (дыбысталуы бірдей, мағынасы басқа).

Фразеологизмы казахского языка (тұрақты тіркестер), их неделимость и эквивалентность одному слову, пословицы (мақал) и поговорки (мәтел), народная мудрость.

Полная система числительных: есептік (количественные), реттік (порядковые), жинақтық (собирательные: -ау/-еу), бөлшектік (дробные), болжалдық (приблизительные), топтау (разделительные).

Все разряды казахских местоимений: жіктеу (личные), сілтеу (указательные), сұрау (вопросительные), өздік (возвратное өз), белгісіздік (неопределенные), болымсыздық (отрицательные), жалпылау (обобщающие).

Үстеу (наречие) как самостоятельная часть речи: признак действия или признака, 7 разрядов: времени (мезгіл), места (мекен), образа действия (сын-қимыл), меры и степени (мөлшер), причины (себеп), цели (мақсат), усиления (күшейткіш).

Оқшау сөздер (слова, грамматически не связанные с членами предложения): қаратпа сөз (обращение), қыстырма сөз (вводные слова), правила расстановки запятых в начале, середине и конце предложения.

Классификация простых предложений по составу: жақты (двусоставные / личные), жақсыз (безличные — действие без субъекта), атаулы (назывные), толымды и толымсыз (полные и неполные в диалогах).

Сложное синтаксическое целое (күрделі синтаксистік тұтастық): цепная (тізбекті) и параллельная (параллель) межфразовая связь предложений, средства связи абзацев, композиция связного текста.

Критерии культуры речи: правильность (дұрыстық), точность (дәлдік), чистота (тазалық), выразительность (мәнерлілік). Традиция шешендік сөз (речи биев) и современные риторические приемы публичного выступления.

Единые нормы казахского литературного языка: орфоэпиялық (произношение), орфографиялық (правописание), лексикалық (сочетаемость и чистота), грамматикалық нормалар (морфология и порядок слов).

Золотой век казахского ораторского искусства: институт биев как вершина правовой и речевой культуры, мудрые изречения Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би, риторические каноны шешендік сөз.

Блок «Оқу сауаттылығы» (Грамотность чтения) ЕНТ и PISA: различение объективного факта (факт/дерек) и субъективного мнения (көзқарас/пікір), подтекст и скрытый смысл, анализ графиков и таблиц в тексте.

Государственный язык в эпоху цифровизации: казахский язык в интернете, корпусная лингвистика, большие языковые модели (LLM), речевые синтезаторы и распознавание казахской речи, миссия сохранения и развития языка.