Тілдік нормалар: орфоэпиялық, лексикалық және грамматикалық нормалар

Тілдік норма — жалпыхалықтық тіл құралдарының ішінен таңдалып, бүкіл қоғам мүшелеріне міндетті үлгі ретінде бекітілген қатаң ережелер жүйесі.

Норманың басты сипаттары: тұрақтылық, тарихи сабақтастық және жалпыға ортақтық. Қазақ әдеби тілінде нормалардың 4 түрі бар:

1. Орфоэпиялық норма (дұрыс айтылу заңы);

2. Орфографиялық норма (дұрыс жазылу ережесі);

3. Лексикалық норма (сөздердің мағыналық тұрғыдан дұрыс үйлесуі);

4. Грамматикалық норма (сөзжасамдық, морфологиялық және синтаксистік байланысу заңдылығы).

Кездесетін жиі бұрмалаушылықтар:

1. Плеоназм (сөз шұбалаңқылығы) — бір мағынаны білдіретін сөздердің қатар қолданылуы (Мысалы: «өз жеке пікірім», «алғашқы дебют»);

2. Тавтология — бір түбірлі сөздердің орынсыз қайталануы (Мысалы: «суретші сурет салды»);

3. Паронимдерді шатастыру (Мысалы: «саналы» мен «санасыз», «үнемді» мен «үнемшіл»);

4. Септік немесе көптік жалғауларын бұрмалау (Мысалы: «бес кітаптар» емес, «бес кітап»).

«Қалай айтылса, солай жазылмайды, қалай жазылса, солай айтылмайды» қағидасы сингармонизмге негізделеді:

- Жазылуы: «жұмысшы», айтылуы: «жұмышшы»;

- Жазылуы: «айта алмады», айтылуы: «айталмады»;

- Жазылуы: «сенбі», айтылуы: «сембі».

Жазылған мәтінді сауаттылыққа тексеру амалдары: