Сын есім: сапалық және қатыстық сын есімдер

Сын есімдер мағынасы мен құрамына қарай екі үлкен топқа бөлінеді:

1. Сапалық сын есімдер (Качественные прилагательные);

2. Қатыстық сын есімдер (Относительные прилагательные).

Бұл бөлініс заттың белгісінің өздігінен бар екенін немесе басқа затпен байланысты екенін көрсетеді.

Заттың сынын, түсін, көлемін, сапасын ешқандай қосымшасыз, тікелей білдіретін негізгі сын есімдерді сапалық сын есім дейміз:

- Түстер: ақ, қара, қызыл, сары, көк, жасыл;

- Көлем: үлкен, кіші, ұзын, қысқа, биік, кең, тар;

- Дәм: тәтті, ащы, қышқыл, тұщы;

- Сапа: жақсы, жаман, ауыр, жеңіл, суық, жылы.

Сапалық сын есімдерге күшейткіш буындар қосылуы мүмкін: ап-пақ, қып-қызыл, сап-сары, биік-биік.

Басқа сөз таптарынан (көбінесе зат есім мен етістіктен) жұрнақтар жалғану арқылы жасалып, заттың басқа затқа қатысын білдіретін сын есімдерді қатыстық сын есім дейміз.

Қатыстық сын есім жасайтын жұрнақтар:

- -лы/-лі, -ды/-ді, -ты/-ті: тау-лы аймақ, өнер-лі бала, қар-лы қыс;

- -сыз/-сіз: тұз-сыз тамақ, су-сыз шөл, ақыл-сыз іс;

- -қы/-кі, -ғы/-гі: жаз-ғы демалыс, кеш-кі мезгіл, күз-гі жиын;

- -лық/-лік: ауыл-дық мектеп, бала-лық шақ, қала-лық саябақ.

Сын есімнің белгісін өте күшейтіп көрсету үшін сөздің бірінші буынына «п» әрпін қосып айтамыз:

- Қызыл $\rightarrow$ Қып-қызыл алма;

- Сары $\rightarrow$ Сап-сары жапырақ;

- Жасыл $\rightarrow$ Жап-жасыл шөп;

- Ақ $\rightarrow$ Ап-пақ қар (мұнда дефис қойылмайды);

- Көк $\rightarrow$ Көп-көк теңіз.