Морфология бойынша кешенді талдау: сөз таптарының күрделі категориялары және ҰБТ сұрақтары

Морфологиядан келетін тест тапсырмаларында оқушылар ең көп қателесетін тұстар:

1. Тұйық етістіктің (-у) сипаты: оның әрі етістік, әрі зат есім сияқты септеліп, тәуелденуі;

2. Есімше мен көсемшенің сөйлемдегі синтаксистік қызметі мен шақтық мәндері;

3. Үстеулер мен шылаулардың емлесі (бірге, бөлек, дефис арқылы жазылуы);

4. Есімдіктің мағыналық 7 түрін ажырату.

Етістіктің ҰБТ-да жиі кездесетін қиын тұлғалары:

- Өздік етіс (-ын/-ін/-н): қимыл бастауыштың өзіне бағытталады (жуынды, киінді);

- Ырықсыз етіс (-ыл/-іл/-л, -ын/-ін): қимылды орындаушы белгісіз қалады (есік ашылды, кітап оқылды);

- Өзгелік етіс (-тыр/-тір, -ғыз/-гіз, -т): қимылды өзге біреуге істетеді (жаздырды, көрсетті);

- Ортақ етіс (-ыс/-іс/-с): қимыл бірнеше субъектімен ортақтасып орындалады (айтысты, көмектесті).

Тестте көп кездесетін емлелік нормалар:

- Демеулік «да/де, та/те» әрдайым бөлек жазылады («Сен де кел»);

- Сұраулық демеуліктер «ма/ме, ба/бе, па/пе» бөлек жазылады («Көрдің бе?»);

- Күшейткіш мәндегі шылаулар мен қос сөздерді шатастырмау қажет.

Сөзді морфологиялық құрамына қарай талдау тәртібі: