Синтаксис бойынша кешенді талдау: құрмалас сөйлемдердің ҰБТ тест базасы

Сөз тіркесіндегі 5 түрлі байланысу тәсілін тез тану формуласы:

1. Қиысу — бастауыш пен баяндауыштың жақ бойынша үйлесуі («Мен оқыдым», «Біз бардық»);

2. Матасу — ілік септігі мен тәуелдік жалғауының байланысы («Мектептің ауласы»);

3. Меңгеру — бағыныңқы сөздің іліктен басқа жанама септіктерде (барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес) келуі («Кітапты оқыды», «Ауылға барды»);

4. Қабысу — ешбір жалғаусыз, сөздердің қатар тұрып, орын тәртібі арқылы тіркесуі («Қызыл алма», «Жүйрік ат»);

5. Жанасу — бағыныңқы сөздің басыңқыға жанаса мағыналық үйлесуі («Тез жүрді», «Кеше келді»).

ҰБТ-да жиі шатастыратын жағдайлар:

- Күрделі баяндауыштар (мысалы: «келе жатыр екен» — 1 ғана күрделі баяндауыш);

- Айқындауыш пен анықтауыштың айырмашылығы (қосымша түсіндіретін атаулар: «астанамыз — Астана қаласы»);

- Үйірлі мүшелер — тұтас бір сөйлем мүшесінің қызметін атқаратын сөз топтары («Сабақты жақсы оқыған оқушылар марапатталды» -> «Сабақты жақсы оқыған» — үйірлі анықтауыш).

Қос нүкте мен сызықшаның қойылу шарттары:

- Қос нүкте: себепті ашса, алдыңғы ойды түсіндірсе;

- Сызықша: күрт нәтиже, мезгіл мен шарт қарсылығында, бастауыш пен баяндауыш зат есімнен болғанда.

Тест сұрағын талдау жүйесі: