Сөзжасам тәсілдері: синтетикалық және аналитикалық тәсілдер

Тілде бар негіздерден жаңа сөздер тудыру заңдылықтарын зерттейтін тіл білімінің саласы сөзжасам (словообразование) деп аталады.

Қазақ тілінде сөзжасамның 2 басты тәсілі бар:

1. Синтетикалық тәсіл (жұрнақ арқылы сөзжасам);

2. Аналитикалық тәсіл (сөздердің бірігуі, қосарлануы, қысқаруы арқылы сөзжасам).

Түбір сөзге сөз тудырушы жұрнақ жалғану арқылы жаңа туынды сөз жасау тәсілі:

- Еңбек + ші $\rightarrow$ Еңбекші;

- Бас + қару $\rightarrow$ Басқару;

- Ой + ла $\rightarrow$ Ойлау;

- Дос + тық $\rightarrow$ Достық;

- Көркем + дік $\rightarrow$ Көркемдік.

Екі немесе бірнеше сөздің тіркесуі, қосарлануы не бірігуі арқылы жаңа күрделі сөз жасау тәсілі. Күрделі сөздер 4 түрге бөлінеді:

1. Біріккен сөздер — екі не одан да көп түбірдің бірігіп, бір ұғымды білдіруі: Ақсу, Екібастұз, тасбақа, көзәйнек, бәйшешек (бірге жазылады);

2. Кіріккен сөздер — біріккен сөздердің дыбыстары бір-біріне кірігіп, бастапқы тұлғасы өзгерген сөздер: биыл (бұл жыл), ендігәрі (енді әрі), бүгін (бұл күн), апар (алып бар), әкел (алып кел);

3. Қос сөздер — екі сөздің қайталануы немесе қарама-қарсы мағынада қосарлануынан жасалып, дефис арқылы жазылатын сөздер: ата-ана, үлкен-кіші, бара-бара, салт-дәстүр;

4. Қысқарған сөздер — күрделі атаулардың бастапқы әріптері не буындары арқылы қысқартылуы: ҚР, БҰҰ, ҚазҰУ, АҚШ.

Сөздің жасалу жолын табу:

- «Көлшік» $\rightarrow$ көл + шік (синтетикалық тәсіл);

- «Еңбекқор» $\rightarrow$ еңбек + қор (синтетикалық тәсіл);

- «Жолбарыс» $\rightarrow$ жол + барыс (аналитикалық, біріккен сөз);

- «Ыдыс-аяқ» $\rightarrow$ аналитикалық, қос сөз.