Қазіргі қазақ жазуының графикасы және латын әліпбиіне көшудің өзекті мәселелері

Қазақ жазуы өзінің тарихында бірнеше графикалық жүйені бастан өткерді:

1. Түркі руна жазуы (V-X ғғ.);

2. Араб жазуы және Төте жазу (X ғасырдан 1929 жылға дейін);

3. Бірыңғай латын әліпбиі (Яналиф) (1929-1940 жж.);

4. Кирилл графикасына негізделген қазақ әліпбиі (1940 жылдан бүгінге дейін);

5. Жаңа латын графикасына көшу үдерісі (Қазіргі таңдағы реформа).

Латын қарпіне көшу келесі үш үлкен стратегиялық факторға негізделген:

1. Тілдік қажеттілік (лингвистикалық реформа) — қазақ тілінің сингармонизм заңын толық қалпына келтіру, жазу мен айтылудағы орыс тілінің калькаларынан арылу;

2. Цифрлық және ғылыми интеграция — дүниежүзілік ақпараттық технологиялар мен ғаламтор кеңістігіне кедергісіз ену;

3. Түркі әлемімен мәдени байланыс — бауырлас түркі мемлекеттерімен ортақ әліпбилік кеңістік қалыптастыру.

Жаңа қазақ-латын әліпбиін жасауда ұстанылатын басты ғылыми ұстанымдар:

- «Бір дыбыс — бір әріп» қағидасы;

- Төл дыбыстарға арнайы диакритикалық белгілерді (умлаут, седиль, макрон) ұтымды қолдану;

- Орфографиялық ережелерді жеңілдету және буын үндестігін орнықтыру.

Қазақ әліпбиінің жобаларын бағалау критерийлері: