Ораторское искусство биев: Толе би, Казыбек би, Айтеке би (Шешендік сөз өнері)
Золотой век казахского ораторского искусства: институт биев как вершина правовой и речевой культуры, мудрые изречения Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би, риторические каноны шешендік сөз.
Би (Судья-оратор) в традиционном казахском обществе — это не просто судебный арбитр, а признанный народный мудрец, обладающий феноменальным красноречием, безупречной честностью и глубоким знанием адата (степного права). Их меткие речи формировали свод законов «Жеті жарғы» хана Тауке.
Три великих бия Казахского ханства:
1. Ұлы жүздің биі — Төле би Әлібекұлы (1663–1756):
- Девиз: Единство народа и справедливость;
- Знаменитое изречение: «Жүзден жүйрік шықса — тұлпар, мыңнан шешен шықса — сұңқар», «Қарлығаш әулие»;
2. Орта жүздің биі — Қаз дауысты Қазыбек би Келдібекұлы (1667–1764):
- Девиз: Честь нации и непоколебимая дипломатия;
- Знаменитое изречение послу джунгар: «Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз... Достықты сақтай білген елміз, дәм-тұзды ақтай білген елміз!»;
3. Кіші жүздің биі — Әйтеке би Бәйбекұлы (1644–1700):
- Девиз: Справедливый суд и приоритет общенародных интересов над личными;
- Знаменитое изречение: «Өмірім — халықтыкі, өлімім ғана — өзімдікі» (Моя жизнь принадлежит народу, лишь смерть принадлежит мне).