Етістіктің шақтары: осы шақ, өткен шақ және келер шақ
Етістіктің шақ категориясы, іс-әрекеттің сөйлеп тұрған уақытқа қатысы, осы шақ, өткен шақ және келер шақтың жалғаулары мен сұрақтары.
Іс-әрекет белгілі бір уақытта жүзеге асады: сөйлеп тұрған сәтте болып жатуы мүмкін, бұрын болып өтуі мүмкін немесе болашақта орындалуы мүмкін.
Қазақ тілінде етістіктің үш шағы бар:
1. Осы шақ (Настоящее время);
2. Өткен шақ (Прошедшее время);
3. Келер шақ (Будущее время).
Шақтар сөйлемдегі қимылдың қашан орындалғанын дәл көрсетеді.
Үш шақ
Сөйлеп тұрған сәтте орындалып жатқан іс-әрекетті осы шақ білдіреді.
Сұрақтары: Не істеп жатыр? Қайтіп жатыр?
Осы шақ төрт негізгі көмекші етістік арқылы жиі жасалады: отыр, тұр, жатыр, жүр:
- «Айдос кітап оқып отыр.»
- «Балалар далада ойнап жүр.»
- «Жаңбыр жауып тұр.»
- «Әжем демалып жатыр.»
Осы шақ (Настоящее время)
Төрт тірек етістік
«Отыр, тұр, жатыр, жүр» етістіктері қалыпты осы шақты білдіреді!
Сөйлеп тұрған сәтке дейін орындалып, аяқталған іс-әрекетті өткен шақ білдіреді.
Сұрақтары: Не істеді? Не қылды? Қайтті?
Жалғаулары: -ды/-ді, -ты/-ті, -ған/-ген, -қан/-кен:
- «Біз кеше театрға бар-дық.»
- «Ол тапсырманы тез жаз-ды.»
- «Көктем ерте кел-ді.»
- «Мұғалім жаңа ережені түсіндір-ген.»
Өткен шақ (Прошедшее время)
Сөйлеу сәтінен кейін, алдағы уақытта орындалатын іс-әрекетті келер шақ білдіреді.
Сұрақтары: Не істейді? Не істемек? Қайтпек?
Жалғаулары: -а/-е/-й, -ар/-ер, -мақ/-мек:
- «Ертең біз Алматыға бар-а-мыз.»
- «Келесі жылы 4-сыныпта оқи-мын.»
- «Бүгін кешке сабақ оқы-й-ды.»