Тұйық етістік (-у): заттық және қимылдық мағынасы, септелуі мен тәуелденуі

Іс-әрекеттің, қимылдың процестік атын білдіріп, шақпен де, жақпен де байланыспайтын етістіктің ерекше түрін тұйық етістік (инфинитив) дейміз.

Тұйық етістік етістік негізіне «-У» жұрнағы жалғану арқылы жасалады:

- Оқу, жазу, келу, көру, сөйлеу, түсіну.

Сөздіктерде барлық етістіктер тұйық етістік тұлғасында беріледі.

Тұйық етістік есімдік сипатқа өте жақын, сондықтан ол:

1. Септеледі:

- Атау: оқу;

- Ілік: оқу-дың;

- Барыс: оқу-ға;

- Табыс: оқу-ды;

- Жатыс: оқу-да;

- Шығыс: оқу-дан;

- Көмектес: оқу-мен.

2. Тәуелденеді:

- Оқу-ым, оқу-ың, оқу-ыңыз, оқу-ы.

Тұйық етістік жұрнағы жалғанғанда мынадай емле ережелері сақталады:

1. Түбір сөз «ы, і» дыбыстарына бітсе, олар түсіп қалады:

- Оқы + у $\rightarrow$ Оқу (оқыу емес!);

- Тасы + у $\rightarrow$ Тасу;

- Ері + у $\rightarrow$ Еру;

2. Түбір «п, қ, к» қатаңдарына бітсе, олар ұяңдайды:

- Тап + у $\rightarrow$ Табу;

- Бақ + у $\rightarrow$ Бағу;

- Төк + у $\rightarrow$ Төгу.

Мысалдар:

- «[Оқу] — білім бұлағы.» (Не? $\rightarrow$ Бастауыш);

- «Ол [сурет салуды] жақсы көреді.» (Нені? $\rightarrow$ Толықтауыш);

- «Балалар [ойнауға] кетті.» (Қайда? неге? $\rightarrow$ Пысықтауыш).