Қазақ тілі 7-сынып: етістік морфологиясы, етістер, есімше, көсемше, үстеу

Етістіктің объектіге қатысы, сабақты етістік (тура толықтауышты, табыс септікті қажет ететін) және салт етістік (объектіні қажет етпейтін) заңдылықтары.

Етіс категориясы, қимыл мен оны орындаушы субъект арасындағы қатынас, етістің 5 түрі: негізгі, өздік (-ын/-ін), өзгелік (-тыр, -ғыз), ырықсыз (-ыл/-іл), ортақ (-ыс/-іс).

Грамматическая категория переходности глагола: связь с прямым объектом в винительном падеже (Табыс септік: кімді? нені?), различие между сабақты (переходными) и салт (непереходными).

Залоговая система казахского глагола: негізгі етіс (основной), өздік етіс (возвратный), өзгелік етіс (понудительный), ырықсыз етіс (страдательный), ортақ етіс (совместно-взаимный).

Есімшенің екі жақты табиғаты (есім және етістік белгілері), есімше жұрнақтары (-ған/-ген, -ар/-ер, -атын/-етін, -мақ/-мек), сөйлемде анықтауыш және баяндауыш болуы.

Көсемшенің ерекшелігі, негізгі қимылға қосымша амалды білдіруі, үш түрлі жұрнақ жүйесі, көмекші етістіктермен тіркесіп күрделі етістік жасауы.

Есімше (причастие): сочетание свойств глагола и прилагательного, суффиксы временных форм (-ған/-ген, -атын/-етін, -ар/-ер, -мақ/-мек), субстантивация причастий.

Көсемше (деепричастие): обозначение добавочного действия к главному сказуемому, три группы суффиксов (-а/-е/-й, -ып/-іп/-п, -ғалы/-гелі), образование сложных глаголов.

Тұйық етістіктің ерекшелігі, «-у» жұрнағы арқылы жасалуы, қимылдың атын білдіруі, зат есім сияқты септелуі, тәуелденуі және сөйлемде бастауыш, толықтауыш болуы.

Етістіктің рай категориясы, сөйлеушінің қимылға көзқарасы мен қатынасы, 4 рай түрі (ашық, бұйрық, шартты, қалау райлары) және олардың жасалуы.

Тұйық етістік (неопределенная форма) с суффиксом -у: совмещение свойств глагола и существительного, склонение по всем 7 падежам, принятие притяжательных окончаний.

Категория наклонения: ашық рай (изъявительное — реальные действия во времени), бұйрық рай (повелительное), шартты рай (условное на -са/-се), қалау рай (желательное на -ғы/-гі кел-).

Үстеудің сөз табы ретіндегі ерекшелігі, түрленбейтін өзгермейтін табиғаты, 7 мағыналық түрі: мезгіл, мекен, сын-қимыл, мөлшер, себеп-салдар, мақсат және күшейткіш үстеулер.

Негізгі және көмекші етістіктердің тіркесімі, аналитикалық формалар, қимылдың басталуы, созылуы, аяқталу сипатын білдіруі.

Үстеу (наречие) как самостоятельная часть речи: признак действия или признака, 7 разрядов: времени (мезгіл), места (мекен), образа действия (сын-қимыл), меры и степени (мөлшер), причины (себеп), цели (мақсат), усиления (күшейткіш).