Шесть видов сложносочиненных предложений (Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері)
Классификация салалас: ыңғайлас (соединительные), қарсылықты (противительные), себеп-салдар (причинно-следственные), кезектес (чередования), талғаулы (разделительные), түсіндірмелі (пояснительные) и пунктуация.
Сложносочиненные предложения делятся на 6 видов по смысловым отношениям между частями:
1. Ыңғайлас салалас (Соединительные) — одновременные или последовательные события. Союзы: және, әрі, да/де, та/те, немесе бессоюзно:
- Қоңырау соғылды да, сабақ басталды;
2. Қарсылықты салалас (Противительные) — события противопоставляются. Союзы: бірақ, алайда, дескенмен, әйтсе де, сонда да:
- Күн жылынды, бірақ қар әлі ери қойған жоқ;
3. Себеп-салдар салалас (Причинно-следственные) — одно событие объясняет причину или результат другого. Союзы: өйткені, себебі, сондықтан, сол себепті:
- Ол бүгін сабаққа келе алмады, өйткені қатты науқастанып қалды;
4. Кезектес салалас (Чередования) — действия сменяют друг друга по очереди. Союзы: бірде ... бірде, біресе ... біресе:
- Бірде жаңбыр жауады, бірде күн жарқырап шығады;
5. Талғаулы салалас (Разделительные) — выбор одного из взаимоисключающих событий. Союзы: немесе, я, яки, әлде, болмаса:
- Не сен қаласың, не мен барамын;
6. Түсіндірмелі салалас (Пояснительные) — вторая часть разъясняет смысл первой. Оформляется бессоюзно двоеточием или тире, либо союзом «яғни»:
- Оның ойлағаны бір-ақ нәрсе: емтиханды үздік тапсыру.