Қазақ тілі 9-сынып: құрмалас сөйлем синтаксисі, салалас, сабақтас, аралас, төл сөз

Екі не одан да көп жай сөйлемнің мағыналық және құрылымдық жағынан бірігуі, құрмалас сөйлемдердің салалас және сабақтас түрлеріне ажыратылуы.

Ыңғайлас, қарсылықты, себеп-салдар, кезектес, талғаулы және түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналары, жалғаулықтары мен пунктуациясы.

Сложное предложение в казахском языке: различие между сложносочиненными (салалас — равноправные части) и сложноподчиненными (сабақтас — главное и придаточное с деепричастными/причастными сказуемыми).

Классификация салалас: ыңғайлас (соединительные), қарсылықты (противительные), себеп-салдар (причинно-следственные), кезектес (чередования), талғаулы (разделительные), түсіндірмелі (пояснительные) и пунктуация.

Бағыныңқы сөйлемнің негізгі ойды білдіретін басыңқы сөйлемге бағыну сипаты, шартты, қарсылықты, себеп және мезгіл бағыныңқылы сабақтастардың жасалу тәсілдері.

Басыңқыдағы қимылдың қалай орындалғанын немесе мақсатын білдіретін қимыл-сын және мақсат бағыныңқы сөйлемдердің жасалуы.

Четыре ведущих вида СПП: шартты бағыныңқы (-са/-се), қарсылықты бағыныңқы (-са да, -ғанымен), себеп бағыныңқы (-ғандықтан), мезгіл бағыныңқы (-ғанда, -ған соң).

Қимыл-сын бағыныңқы (образа действия: қалай? қайтіп?) с суффиксами -ып/-іп, -а/-е, -дай/-дей и мақсат бағыныңқы (цели: не мақсатпен?) с суффиксами -у үшін, -сын деп, -ғалы.

Құрамында кем дегенде үш жай сөйлем болатын, салаласа да, сабақтаса да байланысатын күрделі синтаксистік конструкциялар және олардың тыныс белгілері.

Басқа біреудің сөзін айнытпай беру (төл сөз) немесе мазмұнын сақтай отырып өз сөзімен өзгертіп беру (төлеу сөз), цитаталар емлесі.

Сложные синтаксические конструкции: аралас құрмалас сөйлем (минимум 3 компонента, сочетание сочинения салалас и подчинения сабақтас), составление структурных схем и пунктуация.

Способы передачи чужой речи: төл сөз (прямая речь без изменений), автор сөзі (слова автора), төлеу сөз (косвенная речь с трансформацией лиц и падежей), кавычки, двоеточие и тире.

Мәтін түзуші компоненттер, күрделі синтаксистік тұтастық (КСТ), абзацтар арасындағы тізбекті және параллель байланыс түрлері.

Сөйлеу мәдениетінің талаптары (дұрыстық, дәлдік, тазалық, көркемдік), риторикалық сұрақтар мен қазақ шешендік өнерінің ерекшеліктері.

Сложное синтаксическое целое (күрделі синтаксистік тұтастық): цепная (тізбекті) и параллельная (параллель) межфразовая связь предложений, средства связи абзацев, композиция связного текста.

Критерии культуры речи: правильность (дұрыстық), точность (дәлдік), чистота (тазалық), выразительность (мәнерлілік). Традиция шешендік сөз (речи биев) и современные риторические приемы публичного выступления.