Функционалдық стильдер жүйесі және олардың негізгі белгілері

Белгілі бір қарым-қатынас саласында қолданылатын тілдік құралдар мен сөз саптау мәнерінің жүйесін функционалдық стиль дейміз.

Қазақ әдеби тілі екі үлкен тармаққа жіктеледі:

1. Ауызекі сөйлеу стилі (тұрмыстық қарым-қатынас, еркін сөйлесу);

2. Кітаби жазба стильдері (ғылыми, ресми-іс қағаздар, публицистикалық, көркем әдебиет).

Әр стильдің өзіне тән лексикалық қоры, грамматикалық тұлғалары және синтаксистік ерекшеліктері болады.

Қазіргі қазақ тілінде бес функционалдық стиль толық қалыптасқан:

1. Сөйлеу стилі — күнделікті өмірдегі ауызша еркін тілдесу, эмоциялылық пен ым-ишараға бай болу;

2. Ғылыми стиль — ғылым мен білім саласындағы нақты, дәлелді ой жеткізу, терминдер мен анықтамаларға сүйену;

3. Ресми-іс қағаздар стилі — мемлекеттік мекемелер, заңдар мен құжаттар тілі, стандартты қалыптар (клишелер);

4. Публицистикалық стиль — бұқаралық ақпарат құралдарының (БАҚ) тілі, қоғамдық-саяси мәселелерді көтеру, үгіт-насихат;

5. Көркем әдебиет стилі — сөз өнері, бейнелілік, сезімге әсер ету, троптар мен көркемдегіш құралдарды еркін қолдану.

Қазақ тілінің сөздік қорындағы барлық сөздер мынадай екі топқа бөлінеді:

- Стильдік бейтарап сөздер — барлық стильдерде бірдей қолданыла беретін жалпыхалықтық сөздер (кітап, су, ағаш, бару, үлкен, оқу);

- Стильдік реңкі бар сөздер — тек белгілі бір стиль аясында ғана шектеулі қолданылатын сөздер (терминдер: интеграл, молекула; құжат сөздері: бұйырамын, қаулы етеді; поэтикалық сөздер: нұрлы, сәулелі, дидар).

Берілген мәтіннің стилін қатесіз табу үшін мына кезеңдерді орындаңыз: