Есімдік: жіктеу және сілтеу есімдіктері
Есімдіктердің сөз табы ретіндегі мәні, заттың атын қайталамау қызметі, жіктеу есімдіктері (Мен, Сен, Сіз, Ол...) және сілтеу есімдіктері (Бұл, Осы, Сол...).
Зат есімнің, сын есімнің немесе сан есімнің орнына жүретін, бірақ оларды нақты атамай, тек меңзеп, нұсқап көрсететін сөз табын есімдік (местоимение) дейміз.
Есімдіктердің басты пайдасы — сөйлемде бір сөзді қайта-қайта қайталай бермеуге мүмкіндік береді:
- «Абай мектепке келді. Ол (Абай емес) сөмкесін партаға қойды.»
- «Мынау — менің сүйікті кітабым.»
Есімдік (Местоимение)
Үш жақтың біріндегі адамды немесе адамдар тобын білдіретін есімдіктерді жіктеу есімдіктері (личные местоимения) дейміз:
1. I жақ (сөйлеуші):
- Жекеше: Мен (Я);
- Көпше: Біз, біздер (Мы);
2. II жақ (тыңдаушы):
- Жекеше: Сен (ты), Сіз (Вы — сыпайы түрде);
- Көпше: Сендер (вы), Сіздер (Вы — сыпайы көпше);
3. III жақ (бөгде адам не зат):
- Жекеше: Ол (он, она, оно);
- Көпше: Олар (они).
Жіктеу есімдіктері (Личные)
Сыпайылық белгісі
Үлкен кісілерге және бейтаныс адамдарға әрқашан «СІЗ» деп сөйлеу — қазақ халқының әдептілік дәстүрі!
Бір затты, құбылысты немесе оқиғаны сілтеп, көрсетіп айту үшін қолданылатын есімдіктерді сілтеу есімдіктері (указательные местоимения) дейміз:
- Бұл, осы, мынау, анау, сол, оған, анаған, мыналар.
Мысалдар:
- «[Бұл] — біздің мектеп.»
- «[Осы] кітапты кеше сатып алдым.»
- «[Мына] орынға отырыңыз.»
Сілтеу есімдіктері (Указательные)
Жіктеу және сілтеу есімдіктері зат есім сияқты септеледі:
- Мен менің, маған, мені, менде, менен, менімен;
- Сен сенің, саған, сені, сенде, сенен, сенімен;
- Ол оның, оған, оны, онда, одан, онымен;
- Бұл бұның, бұған, бұны, бұнда, бұдан, бұнымен.