Синоним, антоним және омонимдер: сөздік қор және көркемдегіш құралдар

Айтылуы мен жазылуы әр түрлі, бірақ мағынасы бір-біріне өте жақын сөздер синонимдер деп аталады.

Синонимдер сөздік қорды байытып, стильдік қайталауларды болдырмайды. Бірнеше синонимдердің бірігуін синонимдік қатар дейміз:

- Әдемі, сұлу, көрікті, ажарлы, көркем, келбетті;

- Батыр, ер, жүректі, қаһарман, баһадүр;

- Жылдам, тез, шапшаң, жүйрік, лезде.

Синонимдік қатардың ішіндегі ең бейтарап, негізгі сөз доминанта деп аталады (мысалы, «әдемі»).

Мағыналары бір-біріне қарама-қарсы, кереғар сөздер антонимдер деп аталады.

Антонимдер тек бір сөз табына жататын сөздер арасында болады:

- Зат есім: дос $\leftrightarrow$ дұшпан, жақсылық $\leftrightarrow$ жамандық;

- Сын есім: биік $\leftrightarrow$ аласа, ақылды $\leftrightarrow$ ақымақ;

- Етістік: келді $\leftrightarrow$ кетті, қуанды $\leftrightarrow$ ренжіді;

- Үстеу: ерте $\leftrightarrow$ кеш, жоғары $\leftrightarrow$ төмен.

Антонимдер мақал-мәтелдерде ойды салыстырып, қарама-қарсы қою үшін шебер қолданылады: «Ашу — дұшпан, ақыл — дос».

Дыбысталуы мен жазылуы бірдей, бірақ мағыналарының арасында ешқандай байланыс пен ұқсастық жоқ сөздер омонимдер деп аталады.

Мысалдар:

1. «Алма»:

- Алма — жеміс (зат есім);

- Алма — бұйрық райдағы болымсыз етістік (ал-ма);

2. «Қой»:

- Қой — төрт түлік малдың бірі (зат есім);

- Қой — затты орнына қою қимылы (етістік);

3. «Ат»:

- Ат — жылқы малы;

- Ат — адамның есімі;

- Ат — мылтықпен ату қимылы.

Сөзді талдау үлгісі:

«Жаз» сөзі:

1. Омоним ретінде: жаз мезгілі (зат есім) және қаламмен жаз (етістік);

2. Синонимі: жазу — хаттау, түртіп алу;

3. Антонимі: жаз $\leftrightarrow$ қыс.