Қазақ тілі — мемлекеттік тіл. Тіл және сөйлеу. Фонетикаға кіріспе
Қазақ тілінің Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік мәртебесі, тіл мен сөйлеудің өзара байланысы, ауызша және жазбаша сөйлеу, фонетика ғылымының негіздері.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 7-бабына сәйкес, қазақ тілі — еліміздің Мемлекеттік тілі болып табылады. Тіл — ұлттың жаны, тарихының шежіресі, мемлекет тәуелсіздігінің басты рәмізі.
Мемлекеттік тіл мемлекеттік органдарда, заң шығаруда, сот ісінде, білім беру мен халықаралық қарым-қатынаста толық қызмет атқарады. Ана тілін білу, оны құрметтеу және байлығын сақтау — әрбір Қазақстан азаматының қасиетті борышы.
Ахмет Байтұрсынұлы: «Өз тілімен сөйлескен, өз тілімен жазған жұрттың ұлттығы ешқашан жоғалмайды» деп өсиет қалдырған.
Мемлекеттік тіл
Ана тілі
Тіл мен сөйлеу бір-бірімен тығыз байланысты, бірақ олар бір ұғым емес:
1. Тіл — қарым-қатынас құралы, бүкіл халыққа ортақ таңбалар жүйесі (сөздік қор, грамматикалық ережелер). Тіл барлық қоғам мүшелері үшін тұрақты әрі ортақ.
2. Сөйлеу — сол ортақ тілді жеке адамның белгілі бір жағдайда өз ойын жеткізу үшін пайдалану процесі, оның нәтижесі.
Сөйлеу жеке адамның сөздік қорына, мәдениетіне, білімі мен дауыс ырғағына байланысты сан алуан болып келеді.
Тіл (Язык)
Сөйлеу (Речь)
Сөйлеудің екі негізгі формасы бар:
1. Ауызша сөйлеу (Устная речь) — дыбысталатын, естілетін сөйлеу түрі. Мұнда интонация, кідіріс, ым-ишара (жест), бет құбылысы (мимика) үлкен рөл атқарады.
2. Жазбаша сөйлеу (Письменная речь) — әріптер мен графикалық таңбалар арқылы қағазға немесе экранға түсетін сөйлеу түрі. Ол қатаң орфографиялық және пунктуациялық ережелерге бағынады, ой нақты, сөздер мұқият іріктеледі.
Ауызша сөйлеу
Жазбаша сөйлеу
Фонетика (грекше phone — дыбыс, үн) — тіл білімінің тілдің дыбыстық жүйесін, дыбыстардың жасалуын, естілуін, буын, екпін және үндестік заңдарын зерттейтін саласы.
Фонетиканың негізгі бірлігі — ДЫБЫС. Дыбыстар сөйлеу мүшелері (өкпе, көмей, дауыс шымылдығы, тіл, таңдай, тіс, ерін, мұрын қуысы) арқылы жасалады.