Еліктеу сөздер (еліктеуіш және бейнелеуіш) және Одағайлар

Табиғаттағы жанды-жансыз заттардың дыбыстарына, дауыстарына немесе қимыл-әрекетінің көрінісіне, бейнесіне еліктеуден пайда болған сөздерді еліктеу сөздер дейміз.

Еліктеу сөздер екіге бөлінеді:

1. Еліктеуіш сөздер — құлақпен естілетін нақты дыбыстарға еліктеу: сартыр-сұртыр, тарс, гүрсіл, сылдыр-сылдыр, шылп, мыяу, қарқ-қарқ;

2. Бейнелеуіш сөздер — көзбен көрінетін қимыл-қозғалыстың, пішіннің бейнесін білдіру: жалт-жұлт, жарқ-жұрқ, мелшиіп, бұлтың-бұлтың, сылти-сылти, күлмиіп.

Адамның түрлі ішкі сезімін, көңіл-күйін (қуанышын, өкінішін, таңдануын, шошынуын) білдіретін немесе жан-жануарларды шақыру мен жекіру үшін қолданылатын сөздерді одағай (междометие) дейміз.

Одағайдың 3 түрі бар:

1. Көңіл-күй одағайлары: алақай, бәрекелді, ойбай, пай-пай, қап, паһ-паһ, уһ, туу;

2. Жекіру, бұйыру одағайлары: тәйірі, тек, жә, құрысын, тәйт, әй;

3. Шақыру одағайлары (мал шақыру): құрау-құрау (жылқы), көс-көс (түйе), аухау-аухау (сиыр), шөре-шөре (ешкі), пырс (мысық).

Одағайлар сөйлемде оқшау сөздердің қатарына жатады, сондықтан олардың тыныс белгілері мынадай ережелерге бағынады:

1. Егер одағай сөйлемнің басында келсе, одан кейін ҮТІР (,) немесе көтеріңкі айтылса ЛЕП БЕЛГІСІ (!) қойылады:

- «Алақай, біздің мектеп жеңіске жетті!»

- «Ойбай! Абайла, құлап қалма!»

2. Сөйлем ортасында келсе, екі жағынан үтір қойылады: «Бұл ісің, бәрекелді, мақтауға тұрарлық.»

3. Сөйлем соңында келсе, алдынан үтір, соңына леп белгісі қойылады: «Бұл қалай болғаны, қап!»

Еліктеу сөздерге «-ла/-ле, -да/-де, -ра/-ре» жұрнақтары жалғанып, туынды етістіктер жасалады:

- Гүр $\rightarrow$ Гүр-іл-де-у;

- Жарқ $\rightarrow$ Жарқ-ыл-да-у;

- Сылдыр $\rightarrow$ Сылдыр-ла-у;

- Мөлдір $\rightarrow$ Мөлдір-е-у.