Фонетика және лексикология бойынша кешенді ҰБТ (ЕНТ) тестілік талдаулары

Ұлттық бірыңғай тестілеуде мына тақырыптар тұрақты түрде тексеріледі:

1. Дыбыстардың түрлері мен қасиеттері (ашық/қысаң, еріндік/езулік, қатаң/ұяң/үнді);

2. Дыбыс үндестігі (ілгерінді ықпал, кейінді ықпал, тоғыспалы ықпал);

3. Орфография мен орфоэпияның сәйкессіздіктері;

4. Буын түрлері (ашық, тұйық, бітеу) және тасымалданбайтын жағдайлар.

Дыбыстар қатар келгенде бірін-бірі өзіне бейімдейді:

- Ілгерінді ықпал — алдыңғы дыбыстың өзінен кейінгі дыбысқа әсер етуі (Мысалы: «дос» + «тар» -> «достар», «с» қатаңы «т» қатаңын талап етеді);

- Кейінді ықпал — соңғы дыбыстың өзінен бұрынғы дыбысқа әсер етіп өзгертуі (Мысалы: «сабақ» + «ы» -> «сабағы», «көз» + «сал» -> «көссал»);

- Тоғыспалы ықпал — қатар тұрған екі дыбыстың бір-біріне әсер етіп, екеуінің де өзге дыбысқа айналуы (Мысалы: «боз» + «жігіт» -> айтылуы «божжігіт»).

Лексика бөлімі бойынша жиі түсетін тест форматтары:

- Көпмағыналы сөздер (полисемия) мен омонимдерді ажырату;

- Тұрақты тіркестердің синонимін табу («ит өлген жер» = «ит арқасы қиянда» = алыс);

- Тарихи сөздер мен архаизмдердің өзгешелігі;

- Кірме сөздердің қазақ тіліне бейімделуі (сәкі, кереует, пәлте).

Сұрақты талдау тәсілі: